Fjör á Fredda: Stefnumót, spilafíklar og harðnandi samkeppni í áraraðir

Leiktækjasalurinn Freddi, sem staðsettur var í miðborg Reykjavíkur, lifir í huga margra Íslendinga sem eru að komast á miðjan aldur. Þar héngu unglingar og ungt fólk og dældi smápeningum í kassa með Pac Man, Donkey Kong og fleiri sígildum leikjum. Viggó Sigurðsson handboltakappi rak Fredda í sextán ár, samhliða handboltaiðkun og þjálfun.

Salurinn naut mikilla vinsælda á sínum tíma og munu eflaust margir fyrrum fastagestir staðarins taka enduropnuninni opnum örmum. Ýmsar uppákomur voru haldnar í tengslum við Fredda, til dæmis var efnt til keppni í NBA Jam, hinum sígilda körfuboltaleik, árið 1993. Sigurvegarinn fékk ferð til Bandaríkjanna þar sem farið var á leik í NBA-deildinni.

Starfsemin þótti þó heldur óvinsæl hjá sumum aðilum, þar á meðal barnaverndarnefnd Reykjavíkur sem taldi leiktækjasalina vágest hjá unglingunum og vildi helst banna alla slíka staði. Sagt var að unglingarnir skrópuðu í skólann til þess að spila og leiddust jafnvel út í vasaþjófnað til að fjármagna spilunina. Í sölunum væri verið að búa til spilafíkla.

Leikur einn í vexti

Það mætti segja að leiktækjasalirnir ættu ættir sínar að rekja til 17. aldar þegar fyrsti kúluspilakassinn var smíðaður í Frakklandi í tíð Loðvíks XIV. Á fjórða tug síðustu aldar var græjan tengd við rafmagn og fljótlega á sjötta og sjöunda áratugunum urðu kúluspilastaðir vinsælir.

Goðsagnakennda hljómsveitin The Who söng eftirminnilega um kúluspilagaldrakarlinn árið 1969 og þremur árum síðar kom fyrsti stórvinsæli tölvuleikjakassinn fram á sjónarsviðið, Pong frá tölvuleikjarisunum Atari.

Pong er spilakassaleikur framleiddur af Atari og upprunalega gefinn út árið 1972, en síðar hefur hann verið gefinn út í öðrum tegundum tölva. Í leiknum er spilaður tvívíður borðtennis séð ofan frá borðsins þar sem tveir spilarar keppast við að slá bolta þannig að hann fari framhjá spaða andstæðingsins.

Fleiri leikir fylgdu í kjölfarið og leiktækjasalir spruttu upp víða um heim, meira að segja á Íslandi sem var þó aftarlega á merinni hvað varðar tækninýjungar á þessum árum. Jóker voru með tvo sali, við Grensásveg og í Bankastræti, Kaupland voru með sali í Einholti og við Aðalstræti og á Laugaveginum, við hlið Stjörnubíós, var Vegas. Jarðvegurinn var frjór fyrir þessa starfsemi á Íslandi.

Árið 1981 er þó eitt stærsta árið í íslenskri tölvuleikjasögu því þá opnaði Viggó Sigurðsson handboltaleikmaður leiktækjasalinn Fredda í húsinu Fjalakettinum við Aðalstræti 8 í Reykjavík. Viggó spilaði á þessum árum með liðinu Bayer Leverkusen í Þýskalandi og þar sá hann allt það nýjasta og besta í þessum geira. Leiktækin flutti hann síðan beint inn, bæði nýjustu tölvuleikina og kúluspilin, frá Þýskalandi og Bandaríkjunum.

Samkeppnin harðnaði og staðirnir spruttu upp eins og gorkúlur. Árið 1983 voru þeir orðnir tíu talsins í Reykjavík en Freddi stóð upp úr sem sá vinsælasti. Helsti samkeppnisaðilinn var þá Tralli á Skúlagötu. Viggó passaði upp á að endurnýja leikina og innleiða nýja tækni, svo sem fyrsta lasergeislatækið sem flutt var inn. Það sendi myndina beint á skerminn með aðstoð tölvu og bauð upp á bestu myndgæðin.

Fljótlega var Freddi búinn að sprengja Fjalaköttinn utan af sér og vildi flytja yfir á Tryggvagötu 32, við hliðina á ESSO-stöðinni á horni Tryggvagötu og Kalkofnsvegar árið 1984, í húsnæði sem var sérhannað fyrir leiktækjasal með fjörutíu tækjum.

Flutningurinn varð hins vegar hitamál í borgarstjórn og barnaverndarnefnd lagðist gegn flutningnum og sagði húsnæðið of lítið fyrir starfsemina. Meirihluti Sjálfstæðismanna og Framsóknarflokkur samþykktu opnun hins nýja Freddabar á Tryggvagötu en vinstrimenn og einn fulltrúi Sjálfstæðisflokksins greiddu atkvæði á móti.

Endastöðin ekki á Núllinu

Árið 2014 var opnaður nýr staður undir nafninu Freddi en þá algerlega ótengdur fyrri eigendum. Hinn nýi staður var fyrst á Ingólfsstræti 2 en fluttist síðan yfir á Bankastræti 0. Húsnæðið var upphaflega teiknað af Helga Sigurðssyni arkitekt og tekið í notkun sem almenningssalerni árið 1930. Árið 2006 var húsnæðinu lokað af ýmsum ástæðum og öryggi starfsmanna að nóttu til meðal annars talið upp sem ein af ástæðunum.

Það er ekki aðeins nafnið Freddi sem er vísun í gullöld leiktækjasalanna heldur svífur nostalgían yfir vötnum í leikjaúrvalinu. Þar má sjá klassíska leiki eins og Pac Man, Donkey Kong, Mortal Kombat og NBA Jam.

Líkt og á hinum gamla Fredda hafa verið haldin mót í ákveðnum leikjum og til dæmis varð rapparinn Emmsjé Gauti þar Íslandsmeistari í Donkey Kong árið 2015.

Á nýja svæði Núllsins lifði þó Freddi skammt en þá fann staðurinn sér nýtt heimili á Prikinu frá og með apríl 2021.

Ekki missa af...